تبلیغات

پیچک

اُکسین «oxin92» - راه تشخیص فعل مرکب از ساده( با تشکر از گروه ادبیات لارستان)
اُکسین «oxin92»
اُکسین به معنای رشد و بزرگ شدن است و در زمان عیلامیان شهری آباد و پر سکنه بوده است (نام قدیم اهواز).

       در کتاب های زبان فارسی راه های تشخیص فعل ساده از مرکب را شامل گسترش پذیری و نقش پذیری نحوی مطرح کرده اند، اما در کنار این دو راه، راه های دیگری نیز برای تشخیص آن ها وجود دارد.

معیار معنایی

       با توجه به این معیار ابتدا به فعل جمله دقت می کنیم، اگر در معنای اصلی خود به کار رفته شده باشد، ساده واگر درغیر از معنی اصلی خود به کاررفته باشد،مرکب گویند.

مانند: آب دریا به طرف ساحل پیش آمد.(ساده)       

دیروز حادثه ای برای من پیش آمد.(مرکب)

       در جمله ی اول فعل«آمدن» در معنای اصلی خود به کار رفته، پس ساده است؛ و بهتر است که بین پیش و آمد، فاصله ی میان کلمه ای رعایت شود. اما در مثال دوم فعل «آمدن» در معنای اصلی خود به کار نرفته و معنی جدیدی یا جزء غیر صرفی به خود گرفته، از این رو مرکب است و بهتر می نماید که فاصله میان کلمه ای بین دو جزء آن از بین برود.

معیار جانشینی

       با این معیار اگر بتوانیم به جای جزء غیر صرفی فعل، واژه ی دیگری در همان حوزه ی معنایی بگذاریم و معنی و مفهوم جمله تغییر نکند، فعل ساده اما اگر نتوانیم در همان حوزه ی معنایی واژه ای جایگزین جزء غیر مصرفی کنیم، فعل مرکب می باشد.

مانند:    آب دریا به طرف ساحل پیش آمد.(ساده)       

دیروز حادثه ای برای من پیش آمد.(مرکب)

       در مثال اول می توانیم به جای جزء غیر صرفی یعنی «پیش» واژه ی دیگری چون « بالا» و «جلو» بگذاریم، ضمن این که در معنای جمله نیز تغییری رخ نخواهد داد. اما در مثال دوم به جای جزء غیر صرفی، نمی توان واژه دیگری قرار داد که با فعل «آمدن» معنی رخ داد و حادثه را بدهد. بنابراین فعل جمله ی دوم مرکب است.

معیارآوایی

       با این معیار نیز می توان مرز میان فعل ساده و مرکب را مشخص نمود و آن دقت در جای مکث بین جزء غیر صرفی فعل با فعل می باشد. بدین معنی که اگر ضمن خواندن جمله یک مکث بالقوه بین جزء صرفی فعل داشته باشیم، فعل ساده و اگر نداشته باشیم فعل مرکب است. مانند:   

من او را سال ها دوست داشتم. (مرکب)        

من در این روستا دوست داشتم. (ساده)

       در جمله ی اول مکث و درنگی میان«دوست و داشتم» صورت نمی گیرد، پس فعل مرکب است اما در مثال دوم بالقوه مکثی خفیف میان «دوست و داشتم» دارد، بنابراین فعل ساده می باشد.

مفعول پذیری

       یکی دیگر از راه های تشخیص فعل ساده از مرکب، حضور مفعول در جمله است. البته این روش مخصوص جملات غیر اسنادی است، چرا که جملات اسنادی چهار جزیی لزوماً دارای مفعول هستند، ضمن این که فعلشان معمولاً ساده می باشد. مثال:

من او را دوست دارم (مرکب)                    

من در این شهر دوست دارم (ساده)

       جمله اول دارای مفعول می باشد، پس جزء غیر صرفی جزء فعل مرکب است، اما جمله ی دوم، دارای مفعول نیست و جزء غیر صرفی، مفعول جمله به حساب می آید.


لطفا به ادامه ی مطلب بروید 

       روش های مذکور برای تشخیص افعال، غیر از افعال ربطی و غیر اسنادی قابل توجه است.

چرا که افعال ربطی معمولاً به شکل ساده یا در نهایت به شکل پیشوندی به کار می روند و یا گونه ای دیگر از کاربردشان به صورت افعال کمکی است که در این صورت دیگر فعل ربطی به حساب نمی آیند.

روش تشخیص افعال اسنادی به گونه ای دیگر غیر از افعال معمولی و عادی زبان است.افعال اسنادی که گاه اسنادی و گاه غیر اسنادی هستند، عبارتند از: « کردن ـ نمودن ـ ساختن ـ گرداندن» ؛ زمانی که بتوان افعال این گروه را جایگزین یکی دیگر از افعال این گروه نمود فعل ساده خواهد بود و جمله اسنادی چهارجزئی است. مانند: من او را از این مسأله آگاه کردم. (نمودم، ساختم،گرداندم) .

       اما اگر نتوان همه ی افعال هم گروهشان را جایگزین سازیم، دیگر جمله اسنادی نیست. مانند: من روی شاهنامه تحقیق کردم. انجام کاری است و جمله سه جزیی مفعولی می باشد. مثال دیگر: من او را آگاه ساختم. ( نمودم، کردم و گرداندم)

جمله چهار جزیی مفعولی ـ مسندی است و فعل ساختم ساده می باشد. اما اگر بگوییم: من خانه ای را ساختم  (بنا کردن) جمله سه جزیی مفعولی است.

چون مصدر«کردن» از پرکاربردترین مصدرهای زبان فارسی است و این فعل به صورت های مختلف به کار

می رود، راه های تشخیص ساده از مرکب بودنش جداگانه ذکر می شود.

1. اگر بتوان هم گروه هایش را جانشین آن سازیم، این فعل ساده و جمله چهارجزیی  مفعولی ـ مسندی می باشد.

2. اگر به معنای «انجام کار» باشد، دیگر فعل اسنادی نیست و جمله ی سه جزیی مفعولی می سازد؛ همان طور که مثال آن قبلاً ذکر شد.

3. اگر این فعل نه اسنادی باشد و نه به معنای «انجام کار» به شرط آن که مفعول در جمله حاضر باشد « مرکب» است. مانند:

من داستان شاهنامه را مطالعه کردم. (مرکب)

من روی بخشی از شاهنامه تحقیق کردم. (ساده)

       افعال اسنادی دیگری چون « یافتن،پنداشتن، دیدن، گفتن و ...» نیزگاه اسنادی و گاه غیر اسنادی هستند. راه تشخیص اسنادی و غیر اسنادی بودنشان به این صورت است که اگر نتوانستم جمله را تبدیل به یک جمله ی سه جریی مسندی کنیم، این افعال و جملات چهار جزیی را می سازند اما اگر نتوانیم فعل غیر اسنادی است.

مثال: « من او را عاقل دیدم» که می توان گفت: « او عاقل است» جمله چهار جزیی و اسنادی می باشد. اما اگر بگوییم: « من ستارگان را در آسمان دیدم.»

جمله دیگر اسنادی نیست زیرا نمی توان گفت : « ستارگان آسمان است»

پس فعل جمله ی مذکور غیر اسنادی و سه جزیی مفعولی می باشد.

       نکته ی دیگر که در باب اجزای اصلی جمله با توجه به فعل به نظر می آید. این است که اولاً راه تشخیص اجزای جمله « فعل» می باشد. تنها دقت و توجه به فعل می تواند بسیاری از سوالات ما را در باب جمله، اجزای جمله و نقش های واژه ها در جمله مشخص سازد؛ چرا که ملاک ثابتی برای ساخت فعل و حضورش در جمله وجود ندارد. پس باید موقعیت فعلی« فعل» را در جمله سنجید. مثلاً افعال ناگذر، گذرا به مسند، گذرا به متمم، گذرا به مفعول، هرگاه با علامت سببی ساز، متعدی گردند به ترتیب به یک جزء دیگر نیاز پیدا خواهند کرد. مثلاً اگر دو جزیی اند سه جزیی و اگر سه جزیی اند چهارجزیی می شوند.

       نکته ی دیگری که در مورد فعل، لازم و ضروری به نظر می رسد. این که افعال دو وجهی را نباید با فعلی که در موقعیت های مختلف تغییر معنا می دهد یکی گرفت؛ چرا که افعال دو وجهی دارای یک معنی در همه ی کاربردها هستند و همیشه یک واژه اند . اما افعال دیگری مانند: « گرفتن، بریدن و... » با تغییر معنای خود ، یک واژه ی دیگر با معنی دیگر می شود.

       با توجه به این که یکی از مباحث مهم کتاب های زبان فارسی دوره متوسطه بحث فعل مرکب است و هنوز هم بسیاری از دستـور نویسان، نتوانسته اند به خـوبی از عهده ی حل آن برآیند ، روش های مذکـور تا اندازه ای می تواند ساختمان بسیاری از افعال زبان را مشخص نماید: هر چند که درباره ی فعل مرکب نظر های بسیار متنوعی وجود دارد و بسیاری از دستورنویسان و زبان شناسان ایرانی و اروپایی در باب آن، سخن ها گفته اند، اما نظر واحد و متقن در باب فعل مرکب در دست نیست. برخی کثرت فعل مرکب را در زبان بنا بر وسعت دایره ی زبان ، بیش تر از افعال ساده می دانند و برخی دیگر می گویند تعداد افعال مرکب زبان زیاد نیست و اکثر افعال زبان ساده اند.

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

یکشنبه 1 شهریور 1394 :: نویسنده : گروه ادبیات
سه شنبه 17 مرداد 1396 12:43 ب.ظ
I do not even understand how I ended up here,
but I thought this publish was once great. I do not recognise who you are but definitely you're going to a famous
blogger should you aren't already. Cheers!
چهارشنبه 23 دی 1394 11:45 ق.ظ
سلام مطلبتون عالی بود ممنون..
او خود را فراموش کرد
آب دریا در هنگام جزر بالا می آید
میشه نوع فعلاشونو بهم بگین؟
پنجشنبه 19 آذر 1394 09:51 ق.ظ
سلام ببخشید یک تگواز مرکب 4 جزیی چیست زود جواب دهید ممنون
جمعه 13 آذر 1394 12:45 ب.ظ
خیلی توپ
شنبه 18 مهر 1394 06:35 ق.ظ
سلام و هزاران درود

عالی
دوشنبه 25 خرداد 1394 09:01 ق.ظ
عالی بود
شنبه 2 اسفند 1393 06:57 ب.ظ
عالی بودعالی بود
یکشنبه 30 آذر 1393 09:29 ب.ظ
ممنون خیلی قابل درک تر از مطالب کتاب بود.
پنجشنبه 9 مرداد 1393 01:27 ق.ظ
به شیوه ای ساده ولی کاملا علمی مطا لب بیان شده است .عالی بود.
پنجشنبه 9 مرداد 1393 01:26 ق.ظ
به شیوه ای ساده ولی کاملا علمی مطا لب بیان شده است .عالی بود.
پنجشنبه 25 اردیبهشت 1393 09:17 ق.ظ
سلام و خسته نباشید...مطلب تشخیص فعل مرکب بسیار راهگشا بود
پنجشنبه 25 اردیبهشت 1393 05:06 ق.ظ
مطلب بسیار آموزنده و جالبی بود .
با تشکر از دوستان به ویژه جناب مجید خان زاهد نمازی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


با سلام
وبلاگ حاضر با تلاش جمعی از همکاران ادبیات استان خوزستان راه اندازی شده است . تلاش ما بر این است که جریانی آرام ولی همیشگی با همدلی و صمیمیت ایجادنماییم و این کار گوشه ای از این حضور سبزدوستان و شیفتگان علم به تشنگان ادب می باشد.
تماس با ما 09163045783
oxin92@yahoo.com
زیر مجمعه های این وبلاگ ( شکرستان)(اخبار)(علمی آموزشی)(نمونه سوال)می باشند
zahednamazi@mihanmail.com

مدیر وبلاگ : گروه ادبیات
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

 

دریافت کد آپلود سنتر

امکانات جانبی